Grampian Mountains

De Grampian Mountains vormen een bergketen die zich uitstrekt van het Caledonian Canal in het noorden tot aan het dal van de Clyde in het zuiden: veelal zijn zij bedekt met heide en veengrond. De Ben Nevis, die met zijn 1343 m de hoogste berg is van Groot Brittannie, wordt tot deze Grampians gerekend. De Ben Macdhuiis 1309 m hoog. Het gewest Grampian is een bestuurlijke eenheid die na de herindeling der gebieden tot stand is gekomen. Het omvat de vroegere graafschappen Aberdeen, Kincardine, Banff en het grootste deel van Moray. De hoofdstad is Aberdeen.

Behalve de Grampian Mountains beheersen de Cairngorms of de Cairngorm Mountains dit gebied; de Cairngorm Mountains vormen de grootste aaneengesloten hoogvlakte van Groot Brittannie (zij beslaan een oppervlakte van 160 vierkante kilometer). Dit plateau is zonder uitzondering meer dan 300 m hoog; op verscheidene plaatsen bedraagt de hoogte meer dan 1200 m. Struikhei en dophei. varens berken en lijsterbessen overheersen dit gebied; hier en daar is het gebied door de bosbeheerinstanties beplant met dennen. Er komt roodwild voor en veel hazen en konijnen; dit landschap is een paradijs voor vogels. De landbouw is er beroemd om haar goede Angusvee. Duizenden schapen grazen er op prima weidegrond: het hier verbouwde gerst wordt voor het grootste deel gebruikt voor het distilleren tot whisky. In het dal van de Spy staat de fabriek van een van de beroemdste Schotse whiskybereiders. Deze streek heeft over het algemeen het grootste aantal bedrijven voor moutwhisky van de wereld (in een omtrek van 40 km rondom Elgin). Voor de toeristen heeft men een whiskytrail uitgezet (een whiskypad). Er loopt een groot aantal rivieren door het gewest Grampian. Hun namen zijn: de Dee, de Don, de Ythan, de Ugie, de Deveron en de Spey. Al deze rivieren zijn zeer visrijk. De Spey wordt vooral geroemd vanwege de zalm. De olievondsten voor de kust (ongeveer 208 km ten oosten van Aberdeen) hebben veel bijgedragen tot de industrialisatie van het gebied, zonder dat het toeristisch belangwekkende landschap veranderde.

In de Western Highlands ligt Oban (7000 inwoners. Het ligt aan een baai, beschut door het voor de kust liggende eiland Kerrera en het is een geliefd vakantieoord. Van hieruit kan men boottochtjes ondernemen door het eilandenrijk, maar ook uitstapjes op het land, de bergen in of naar de lochs zijn mogelijk.

Het plaatsje zelf heeft een haven en is de zetel van de Royal Highiand Yacht Club. Aan de Gavavan Sands ziin goede mogelijkheden tot baden. Men overziet de zeer moderne stad het beste vanaf McCaig's Folly, een rond bouwwerk van een bankier uit de 19de eeuw dat op een heuvel staat. Men moet in ieder geval Dunstaffnage Castle (4,8 km noordwaarts) gaan zien. dat gelegen is op een rots en dat de toegang bewaakt tot Loch Etive. De drie ronde torens en de 3 m dikke muren stammen uit de 15de eeuw. Een oud kanon van een in de Tobermory Bay gezonken Spaans galjoen staat op een der muren. Flora MacDonald zat hier korte tijd gevangen. Bezienswaardig is de uit de 13de eeuw stammende kapel, waarin enige vroege Schotse koningen zouden zijn begraven. Er wordt beweerd dat Dunstaffnage de hoofdstad van de Scoten was, maar dat is toch twijfelachtig. Bovendien Zou zich daar de 'Stone of Destiny' (steen der lotsbestemming) hebben bevonden, waarop eeuwenlang de Schotse koningen werden gekroond. Van Ierland uit en vervolgens naar Dunstaffnage zijn gebracht.

Andere bezienswaardige kastelen rondom Oban zijn Dunollie Castle (1,6 km noordwaarts) boven het Loch Linnhe, waarvan alleen nog het met klimop begroeide belfort aanwezig is, en Castle Stalker (20,8 km noordwaards) op een klein eilandje in het lieflijke toeh Creran. waarvan de toren werd gerenoveerd. Een bezoek aan Carnassarie Castle. dat in het midden van de 16de eeuw werd gebouwd en dat de zetel was van John Carswell, de laatste bisschop van de eilanden en abt van lona. zou men moeten combineren met een bezoek aan het bekoorlijke Loch Awe, een van de grootste en mooiste meren in Schotland. In het Loch Awe liggen een heleboel eilanden en eilandjes en het is omgeven door beboste heuvels. Men komt er via Ford. een betoverend traject. Dicht bij Ford ligt de Kilneuair kerk, die al in 1394 wordt vermeld en waarin volgens een oude overlevering een spook zou huizen. Aan de oever van Loch Awe staan de ruïnes van het Castle Fincharn en Ardchonnell. Voorbij Portsonachan wordt Loch Awe breder en komt men langs Priests' Isle, eens de standplaats van een priesterkolonie, en langs Inisball, waar eens een cistercienzer klooster stond. Een monument herinnert aan Duncan Ban Mcintyre (1724-1812), een zanger uit het hoogland.

Een geliefd en absoluut het meest aanbevelenswaardige tochtje vanuit Oban gaat per boot via Staffa naar lona langs de oostkust van het eiland Mull. Vanaf de boot heeft men prachtige uitzichten, b.v. Op Duart Castle, op een toren ter ere van de dichter William Black (1841-1898), terwijl men in het oosten de Ben Nevis, de bergtoppen van Glencoe en het Loeh

Linnhe kan zien, bovendien langszij talrijke eilanden. Men passeert Loch Aline met de Kinlochaline Tower, dan Manse of Fiunary, Sa/en en Aros Cast/e met een mooi uitzicht op de Ben More, die met zijn 966 m de hoogste berg op Mull is.

Staffa is een onbewoond eiland waar men alleen met goed weer aan kan leggen en dat men vooral moet bezoeken om Fingal's Cave, een enorme grot. De grot is 69 m lang, heeft bizarre formaties, prachtige kleuren en mooie pilaren. De grot werd genoemd naar Fingal, een Keltische held. De Keltische naam 'Uaimh Binn' betekent 'muzikale grot', omdat men er de echo van de golven hoort. De componist Felix Mendelssohn zou tijdens een bezoek geïnspireerd zijn tot een muziekstuk. Overeenkomstig de 'Giants Causeway' in Noordlerland. is ook hier een Causaway. bestaande uit pilaren van basalt. Ten westen van Fingal's Cave bevindt zich Boat Cave, alleen per boot te bereiken. bovendien is er nog een aantal niet toegankelijke grotten.

9,6 km van Staffa verwijderd ligt het eiland lona, dat een rijk historisch verleden heeft. Dit kleine eiland was al een heiligdom van de druiden, lang voordat St. Columba daar in 563 aan land kwam. De allereerst bekende naam luidde 'Hy', daarna werd het 'lona insula'. Dichters hebben dit eiland bezongen, vooral Wordsworth en Dr. Johnson. Van lona uit begon de kerstening door St. Columba en zijn twaalf begeleiders die hier een klooster stichtten.

Het klooster werd meermalen verwoest door de Noren, maar steeds werd het weer opgebouwd, in de 11 de eeuw door koningin Margaret. Omstreeks 1200 werd het een benedicbjnenklooster, waarvan

in Normandische stijl bewaard zijn gebleven. Ten westen daarvan ligt de straat der doden die naar het St. Oran's Cametery (kerkhof) loopt, waar veel Schotse koningen werden begraven en naar het McLean' Cross, dat 3,34 m hoog is. Onder de graven van naar men aanneemt meer dan 60 koningen is ook dat van Macbeth en zijn slachtoffers, maar de grafmonumenten werden ten tijde van de Reformatie in het meer gegooid.

De St. Oranskapel op het kerkhof is het oudste gebouw van het eiland. Deze werd in de late 11de eeuw gebouwd op last van St. Margaret koningin van Maleolm Canmore, waarschijnlijk op de plaats waar de oor6pronkelijke St. Columba's Church had gestaan. Als men in de buurt van de kathedraal komt ziet men tegenover het westportaal het beroemde St Marstin's Cross Dit kruis is 4,26 m hoog en is rijk versierd met sculpturen die o.a. de heilige familie uitbeelden.

De Kathedraal. die aan St. Mary gewijd is, is een gebouw van rode graniet. Met de bouw werd begonnen in de 12de eeuw. De stijl is voor het grootste gedeelte Normandisch, maar diverse malen werd het bouwwerk uitgebreid en het vertoont dan ook verschillende bouwstijlen.

Het noordelijke dwarsschip is het oudste gedeelte. De vierkante toren verrijst uit het snijpunt van langen dwarsschip (hoogte 21,34 m) en wordt ondersteund door vier Normandische oogen. Het nonnenklooster wordt in stand gehouden door de 'lona communityt. evenais diverse andere, vroeger tot de kathedraal behorende gebouwen. De lona Community woont en werkt in de zomer op het eiland.

Normaal gesproken wonen er ongeveer 100 mensen op. het eiland, en wel in Bailemor, wat 'grote stad' betekent. Er zijn twee kleine hotels. Een blik vanaf Dunl een heuvel achter de kathedraal van 101 m hoog, is de moeite waard. Van daaraf kan men meer dan 30 eilanden zien.

Een niet zo levendig, maar zeer aangenaam uitgangspunt voor de zuidelijke en de westelijke Highlands is het stadje Inveraray (490 inw. aan het Loch Fyne. In deze plaats spelen veel romans van Sir Walter Scott, die vooral een bewonderaar was van Inveraray CasUe, en van Robert Louis Stevenson. Bovendien speelt Inveraray een rol in do boeken van de inheemse dichter Neil Munro. Het prachtige kasteel, de zetel van de Duke van Argyll, biedt veel bezienswaardigheden; het werd echter door brand sterk beschadigd. Bezienswaardig is ook het park. Loch Fyne is omgeven door beboste heuvels. Een mooie weg voert naar het Essachosan G/en of Lover's Glen. Heel mooi ook is Glen Shira met de ruïnes van het Rob Roy's House, 11,2 km naar het noordoosten. De Shira, een rivier die rijk is aan forellen, ontspringt op de Beinn Bhuidhe, die 946 m hoog is. Kort voor de monding verwijdt de rivier zich tot Loch Dubh.

Het hoogste punt van de oude weg van Loch Long door het schilderachtige Glen Croe draagt do aardige naam Flest and be Thankful (rust even en wees dankbaar). Van deze weg af heeft men uitzicht op de Cobbbr ofwal 'Ben Arthur' (871 m hoog). Bij de nieuwe weg heeft men de ergste bochten en klimpartijen weggehaald. Bijzonder bekoorlijk is het traject verder van Arrochar, een levendige plaats aan het Loch Long. 3,2 km van Loch Lomond. Arrochar is een geliefd uitgangspunt voor de beklimming van de Cobbler. buitengewoon mooi is de weg die langs het Loch Lomond loopt. Een heel mooi uitstapje gaat van het Loch Lomond naar de 'Trossachs, een aantrekkelijk dal tussen Loch Katrine en Loch Vennechar Een klassiek tochtje dat werkelijk de moeite waard is gaat van Balloch Pier aan de zuidelijke oever van het Loch Lomond (prachtig uitzicht) langs Rowardennen, vanwaaruit men meestal de berg Ben Lomond (973 m) bestijgt, en Tarbet naar Inversnaid, waar bussen vertrekken naar het Loch Katrin; deze komen langs het Loch Arklet. Loch Katrin ER bijzonder aardig. Op Loch Katrin varen boten tot aan de Trossachs.

Een heel mooi uitstapje gaat van het Loch Lomond naar de 'Trossachs, een aantrekkelijk dal tussen Loch Katrine en Loch Vennechar Een klassiek tochtje dat werkelijk de moeite waard is gaat van Balloch Pier aan de zuidelijke oever van het Loch Lomond (prachtig uitzicht) langs Rowardennen, vanwaaruit men meestal de berg Ben Lomond (973 m) bestijgt, en Tarbet naar Inversnaid, waar bussen vertrekken naar het Loch Katrin; deze komen langs het Loch Arklet. Loch Katrin ER bijzonder aardig. Op Loch Katrin varen boten tot aan de Trossachs Pier. Vandaaruit kan men prachtige wandelingen maken. Men heeft dan een goed uitzicht op de bergen en van die bergen af zijn weer andere grotere en kleinere meren te zien.

Een ander geliefd vakantieoord in dit gebied is Pitlochry  2500 inw. In Pitlochry vindt elk jaar in het 'Theatre in the Hills' het theaterfestival plaats.

Pitlochry zou geografisch het centrum van Schotland zijn. Het ligt in het dal van de Tummel; een van de voornaamste attracties is het waarnemingsstation onder water van waaruit men duizenden zalmen bezig ziet de niveauverschillen te overwinnen die zijn ontstaan door de trapsgewijs aangebrachte  stuwen. Loch Fascally heeft men in de jaren vijftig laten ontstaan met de bedoeling op deze plaats stroom op te wekken.

Vanwege de centrale ligging biedt Pitlochry mogelijkheden voor prachtige tochtjes in allerlei richtingen. Blair Castle (12 km naar het noordwesten) is zowel vanwege de interessante rit er naar toe als vanwege het kasteel een reisdoel dat de moeite waard is. Men komt dan langs de 'Queen's View' (het 'uitzicht van de koningin' op het Loch Tummel is inderdaad zeer mooi) en bij het beroemde Killiecrankiepad. Blair Cast/e in Blair Atholl, een levendig klein plaatsje, stamt uit de 13de eeuw en is de zetel van de Duke of Atholl, die als enige in Groot Brittannie het voorrecht had een priveleger te mogen onderhouden, dit waren de 'Atholl Highlanders'. Het slot geeft een goed overzicht van het leven in Schotland in de laatste vierhonderd jaar.

Ook de moeite waard is een tochtje naar Aberfeldy aan de Urlar Burn, dicht bij de plaats waar deze samenkomt met de Tay; daar zijn de drie watervallen van Moness. Er is daar een in veel opzichten belangwekkend Nature Trail ('The Birks', educatief natuurpad). 19,2 km naar het zuidoosten ligt Dunkeld; hier staat een van de oudste kathedralen van Schotland. Deze wondermooi in het groen gelegen kathedraal aan de Tay werd in 107 gebouwd; het uit do 14de eeuw stammende koor werd na de restauratie als parochiekerk gebruikt. Het schip is uit de 15de eeuw, maar heeft geen dak meer. De kathedraal is zeer schilderachtig, in de omgeving staat een aantal bezienswaardige huizen uit de 18de eeuw.

Een stad in de Southern Highlands die een bezoek ook zeker waard is, is Perth (42000 inw. eens was dit de hoofdstad van Schotland en de plaats waar veel historische gebeurtenissen zich afspeelden. De stad ligt aan de Tay en draagt als bijnaam 'The Fair City'; de stad ligt centraal tussen de North en South Inches (groenpartijen). In de parochiekerk van St. John uit de 15de eeuw hield John Knox in 1559 een vurige toespraak, gericht tegen de 'Idolatry' (beeldenverering); hierop ontstond een beeldenstorm, tijdens welke een grote hoeveelheid kunstwerken werd vernietigd.

Hoewel Perth tot aan de 16de eeuw de hoofdstad van Schotland was, zijn er weinig oude gebouwen. Het Fair Maid of House, het huis dat Scott beschreef in The Fair Maid of Perth  (het mooie meisje van Perth), ligt in de Curfew Row en is nu een kunstnijverheidswinkel. Een uitstekend educatief natuurpad loopt naar de Kinnoul Hill die 222 m hoos is en vanwaar men een prachtig uitzicht heeft.

Het Huntingtower Castle, dat 3,2 km ten westen van Perth iigt, heette vroeger Ruthven; de beide uit de 15de eouw stammende torens zijn verbonden door een later gebouw, waarin een zaal met wanden plafondschilderingen die zeer bezienswaardig zijn. Volgens de legende zou een dochter van de Earl van de ene n8ar de andere toren zijn gesprongen, omdat ze bang was dat ze betrapt zou worden met een minnaar. Vandaar de naam Maiden’s Leap.

Scone Palace (3,2 km ten noorden van Perth) is een modern herenhuis dicht bij de oude niet meer bestaande abdz van Scone. waar de Schotse koningen vanaf Kenneth II tot Jacobus Vl werden gekroond. De beroemde kroningssteen bevindt zich tegenwoordig in Westminster Abbey .

Aan de A 94 tussen Perth en Monrose aan de kust ligt een van de mooiste kastelen in Schotland, Glamis Castle, waar prinses Margaret werd geboren. Het tegenwoordige kasteel stamt voor het grootse deel uit de 17de eeuw en is opgetrokken in barokstijl. Maar duizend jaar daarvoor stond hier ook al een kasteel; dit kasteel was de zetel van de Earls of Strathmore, de voorvaderen van de koninginmoeder. Volgens de legende zou Macbeth op deze plaats koning Duncan hebben vermoord. In het kasteel zijn wapens, schilderijen, meubels en tapijten te bezichtigen. Ook het Angus Folk Museum bezit een interessante collectie.

Via Forfar (10 300 inw.), tegenwoordig centrum van de jute-industrie, daarbij een historische stad in de Strathmore Valley met de Restenneth Priory (2.4 km oostwaarts; torenspits uit de 1 8de eeuw, bovenop een rest van een toren uit de 9de eeuw en een bovenverdieping uit de 12de eeuw), komt men in Arbroath (21 000 inw.), een geliefde badplaats met overblijfselen van een uit de 12de en 13de eeuw stammende abdij die in rode zandsteen werd gebouwd. Achter het raam. dat bekend staat onder de naam O of Arbroath;. kon men een kustvuur ontsteken voor de schepen op zee. In Abbot's House is de keuken het bekijken waard, de gerestaureerde hal is nu een museum. St. Vigean'skerk stamt uit de 11 de eeuw, maar werd uitgebreid gerestaureerd Hierin bevinden zich vroege steensclulpturen en de Drosten Stone, waarop de Pictische taal in Romeinse lettertekens staat afgebeeld.

De kustweg ten noorden van Arbroath met zijn klippen is van een grote schoonheid. Langs deze weg komt men in de badplaats Montrose (11000 inw. met een kilometers lang strand en vele broedplaatsen van ontelbare zeevogels.

Een van de meest geliefde vakantieoorden hier in het hoogland is Braemar  1000 inw. gelegen op 335 m hoogte. Braemar wordt zowel in de zomer als in de winter druk bezocht, maar het meest in september tijdens de 'Braemar Gathering' (oogstfeest), waaraan op zijn minst de koninklijke familie deelneemt. Het is ook een goed uitgangspunt voor een bezoek aan de Cairngorm Mountains, en ook het dal van de Dee is heel aardig, vooral aan de Linn of Dee. Braemar Castle is een imposant complex uit de eerste helft van de 17de eeuw.

De residentie van de koningin, Balmoral Castle, ligt 11,2 km ten noordoosten van Braemar en is gebouwd in de Schotse Baronial Style. Koningin Victoria heeft het kasteel in 1852 gekocht. Men kan het niet bezichtigen, maar als de koninklijke familie niet aanwezig is kan men op bepaalde tijden wel het park bekijken. Vanaf de Strathdonweg ziet men dit door hoge bomen omgeven sprookjesachtige kasteel het beste. Crathie Church, waarvoor koningin Victoria in 1893 de eerste steen legde, bevat veel herinneringen aan de koningin. Hier woont de koninklijke familie de kerkdienst bij. Het hoogste punt van de bossen rondom Balmoral is Lochnagar op 1154 m hoogte.

Het meest geliefde skigebied in Schotland zijn de Cairngorm Mountains ten noordwesten van Braemar, een groot Nationaal Park. De hoogste berg is de Ben Macdbui (1310 m); daarvandaan gaat een van de prachtigste hooggelegen wegen naar de Cairn Gorm en vandaar naar Glenmore Lodge (10,4 km van Aviemore), het tweede uitgangspunt voor dit bergmassief. De Cairn Gorm, waaraan het hele gebergte zijn naam ontleent, komt met zijn 1245 m pas op de vierde plaats wat de hoogte betreft, na de Braeriach met 1295 m en de Cairn Toul met 1292 m hoogte.

De bergen zijn van rood graniet, ertussen liggen enige lochs, zoals het Loch Avon en het Loch An Eilean. De meest indrukwekkende aanblik leveren Brseriach, CaiM Toul en Devi/'s Point. Men kan er een heleboel aantrekkelijke, deels vermoeiende bergwandelingen maken De mooiste, die ook de mooiste uitzichten levert, is een 48 km lange mars (zonder mogelijkheden tot overnachting) van Aviemore via de Larig Ghru (met een grandioos vergezicht) naar Braemar. Een andere wandeltocht, eveneens ver, gaat van Braemar naar Blair Atholl: een kortere, zeer aantrekkelijke van Aviemore via het Revoanpad een via Loch Avon naar Nethy Bridge, een klein, aardig plaatsje met goede ski en vismogelijkheden en een golfterrein. Loch Garten (waar veel zeevogels voorkomen) ligt hier dichtbij, evenals het plaatsje Boat of Garten.

Een toonaangevende wintersportplaats is Aviemore (1000 inw. Het ligt tussen de Cairngorms en de Monadhliath Mountains en het biedt tal van mogelijkheden tot excursies. Het pronkstuk in deze omgeving is Loch an Eilean (4,8 km naar het zuiden) Loch an Eilan is een van de beroemdste lochs. In de nabijheid bevinden zich archeologisch belangrijke steenformaties.