IDaar naast de vierhoekige toren van middeleeuws adellijk slot van de heren Aosta« van Quart. Enkele passen verder de 20m hoge toneelmuur van het Romeinse  theater. 400 meter oostelijk van de Porta Praetoria de Triomfboog van Augustus met tien Korinthische halve zuilen. Vlakbij de vroegere stiftskerk Saint Ours (oorspronkelijk 10de eeuw; eind 15de eeuw in laatgotische stijl verbouwd met fresco's uit de 11de eeuw. Voor de kerk een statige klokketoren die omstreeks 1180 met vierkante Romeinse steenblokken werd gebouwd. Aan de zuidzijde van de kerk de kruisgang (1133) met opmerkelijke kapitelen.   n het midden van de stad waar eens de hoofdstraten van de Romeinse legerplaats elkaar kruisten, ligt de Piazza Chanoux (markt) met het stadhuis. Noordwestelijk  hiervan  de  kathedraal (15de/16de eeuw) met renaissance-facade (ca. 1552; voorbouw van 1837). In de niet voor het publiek toegankelijke domschat o.a. de ivoren diptiek van consul Probus uit 406. Aan de westzijde van de kathedraal de resten van het Romeinse forum.  

OMGEVING.

Van Aosta gaat een zweefbaan in zuidelijke richting naar Les Fleurs (1367 m; ook nog 11 km weg); van hier een gondelbaan naar de Conca di-Pila (1600 m) vervolgens een stoeltjeslift naar het Lac de Chamolé (2312 m).

Zeer de moeite waard is de 34 km lange tocht van Aosta over de S.S. 27 in noordwestelijke richting, met vele bochten door de Vallée du GrandStBernard, naar de Grote St. Bernhard (2469 m; ook aan de Zwitserse kant een 5828 m lange  autotunnel  tussen  St-Rhémy  en Bourg St Bernard), de tussen het Mont Blancmassief en de Walliser Alpen gelegen pashoogte (klein meer); een doorgang die de oude Romeinen reeds benutten. Over deze pashoogte loopt de Italiaans-Zwltserse grens. Op het Zwitserse gebied het beroemde door de heilige Bernhard von Menthon (… 1081) gestichte hospitium.  

Aostadal /Valle d'Aosta /Val d'Aoste  

Ufficio Regionale per il Turismo Valle d'Aosta, Piazza E. Chanoux 3, 1-11100 Aosta (AO); telefoon: (0165) 3 56 55.  

Het autonome gewest Valle d'Aosta bestrijkt een oppervlakte van 3262 km2 in het gebied van het diep ingesneden dal van de Dora Baltea met zijn lieflijke zijdalen. Aan de voet van het Mont Blancmassief en omringd door de hoogste alpentoppen kan het Aostadal op een van d e machtigste berg landschappen van Italië bogen.  

Reeds in de oudheid was het dal van betekenis als doorgangsroute naar de zeer belangrijke Alpenpassen van de grote en de kleine St. Bernhard. Eens werd het dal in zijn gehele lengte door vele, vaak zeer schilderachtige burchten en vestingwerken beschermd. Het mooie landschap en de in de hogere regionen zelfs in de zomer goede sneeuwcondities hebben een bloeiend toerisme tot leven gebracht. Daarnaast zijn behalve de wijnbouw in de dalen het weidebedrijf en enige kleinschalige industrieën de belangrijkste bronnen van inkomsten van de ruim 110000, meest Franstalige bewoners.  

Het reeds onder de Romeinen goed verdedigde dal hoorde vanaf 1191 aan Savoye waardoor het in het begin van de 19de eeuw aan Frankrijk kwam en later aan Piemonte. Toen het in 1869 aan Italië werd toegewezen, kwam de Franse bevolking in opstand tegen de nu dreigende Italiaanse overheersing wat betreft taal en cultuur. Italië kwam aan de separistische bewegingen in het Aostadal tegemoet door het prachtige gebied in 1948 de status van autonoom gebied toe te kennen.  

TOCHT DOOR HET AOSTADAL

Van Pont St. Martin naar Entreves (94 km).  De van Turijn komende weg Nr. 26 (evenals de autoweg A5) bereikt de grens van het autonome gebied Valle d'Aosta bij Pont St. Martin (345 m) aan de samenvloeiing van de Dora Baltea en de van het noorden komende Lys. Van hier is de volgende tocht zeer de moeite waard: namelijk stroomopwaarts door het Valle di Gressoney, de diep in het dal snijdende en vaak opgestuwde loop van de Lys volgend, via het in de 13de eeuw door Duitstalige Wallisers gestichte dorp Issime (Duits Eischime, 14km) en het vakantieoord Gressoney StJean (Ouits: Unterteil)  1385 m. naar Gressoney-LaTrinité (Duits: Oberteil), vanwaar een stoeltjeslift naar Punta Jolanda (2333 m; bergstation 2247 m) en een gondelbaan naar het Lago Gabiet (2367 m; Bergstation 2342 m) gaan. GressoneyLaTrinité is uitgangspunt voor vele interessante tochten in het hooggebergte in het gebied van de Monte Rosa, o.a. de beklimming in 6 à 7 uur (met gids) van de Dufourtop (4634 m), de hoogste top van de Monte-Rosagroep. Een stoeltjeslift naar de Colle Bettaforca is in aanbouw.

De weg door het Aostadal gaat na Pont St. Martin in het nauwer wordende dal steeds verder omhoog. Voorbij Donnaz (322 m) troont aan de rechterkant het machtige Fort Bard (391 m; 11 de eeuw). —10 km verder: Arnaz (412 m) met op 634 m hoogte een burchtruïne; dan aan de rechteroever va n de Dora het uit 1480 daterende kasteel Issogne met bezienswaardig interieur.  4 km: Verres met de schilderachtige, op een heuveltop gelegen Rocca (1390).

Vanuit Verres is het een aardige tocht naar het 27 km noordelijk gelegen Valle di Challant waar de Evan,con doorheen stroomt met het zomervakantieoord Brusson naar Champoluc, de belangrijkste plaats en vakantieoord van dit deel van het dal dat Val d 'Aya genoemd wordt. Hier heeft men een goed gezicht op de tweelingbergen Castor (4230 m) en Pollux (4094 m) alsook op de Breithorn (4171 m), ten zuiden van de Matterhorn. Er gaat een gondelbaan naar de Crest (1974 m), en vervolgens een stoeltjeslift naar 2500 m hoogte.

De weg door het Aostadal voert voorbij Verres onder langs de burcht Montjovet, vervolgens door de schilderachtige Engte van Montjovet, waarna men voor het eerst de Mont Blanc ziet.— 12 km: St. Vincent 575m een populair vakantieoord met casino en minerale bronnen tegen maagkwalen. Voorbij St. Vincent boven op een steile hoogte de burcht Ussel (ca. 1350).—3 km: een stadje met een Xmposante burcht.  

Een tocht die men zeker vanuit Chatillon moet maken is naar het 27 km noordelijk gelegen zijdal Valtournanche, waar de van de Matterhorn komende Matmoire (Ital.: Marmore) doorheen stroomt, over Antey St. André (7 km; 1080 m;   waar de Matterhorn zichtbaar wordt, Buisson 4 km; 1128 m; zweefbaan naar Chamois, 1818 m; van daar stoeltjeslift naar het Lago di Lod, 2015 m), vervolgens naar Valtournanche dat zowel 's zomers als 's winters een veel bezocht vakantieoord is (stoeltjeslift de Alpe Chanleve op. 1850 m; zweefspoor naar de Monte Molar, 2484 m 2244 m). Vervolgens door een dalengte waar in het begin een voetpad (10 min.) naar de 104 m lange en 35 m diepe rotskloof, de Gouffre des Busserailles, voert (waterval) en naar Breuil, ook Cervinia genoemd (2046 m  een schitterend gelegen, ook in de zomer veel bezocht wintersportcentrum 1540 m lange bobsleebaan naar het Lac Bleu), in het noorden beheerst door de geweldige rotspiramide van de Matterhorn Monte Cervino;4482 m; beklimming in 12 uur met gids); in het westen de 3872 m hoge Grandes Murailles. Van Breuil gaat een zweefbaan naar Plan Malson 2548 m;  en verder in noordoostelijke richting naar de Furggengrat (3488 m) of met een aftakking over de halte Cime Bianche (2823 m) naar het Plateau Rosà (3472 m.). 1 km noordelijk van het Plateau Rosà loopt de Theodulpas 3322 m;   met groots panorama, ook in het dal van Zermatt.  

Voorbij Chatillon biedt de weg door het Aostadal een weidse blik in het vruchtbare dal en op de bergen van Aosta; op de achtergrond de Rutor met zijn drie toppen. Verder links boven het Va/ de Clavalité of Va/ de Fénis, waaruit de sneeuwpiramide van de Tersiva te voorschijn komt, ligt de imposante *burcht van Fenis (1330, later uitgebreid) met bijzonder mooie binnenplaats (15de eeuw) en wandschilderingen uit de 14de eeuw.— 12 km: Nus (535 m), een dorp met een burchtruïne aan de uitmonding van de Vallée de St. Barthélemy Daarachter ziet men links tegen de helling het dorp St. Marcel (631 m) liggen, aan het begin van het gelijknamige dal.— 12 km.Aosta (z. aldaar).  

De weg naar de Mont Blanctunnel voert voorbij Aosta verder omhoog in het dal van de Dora Baltea.  6 km: Sarre (631 m), dorp met kasteel uit 1710, uitgangspunt voor een uitstapje van 27 km zuidwaarts naar het Val de Cogne, langs het kasteel Aymavilles met zijn vier torens (16de17de eeuw; verbouwd), dan steeds stijgend hoog boven het ravijn van de woeste Grand' Eyvie (bij Pont d'EI naar beneden kijkend het 120 m hoge aquaduct uit de tijd van Augustus), naar Cogne   de belangrijkste plaats van het dal, die zowel voor wintersport als in de zomer door vakantiegangers wordt bezocht. Cogne is voorts bekend om zijn ijzermijnen (6 km lange tunnel van een fabrieksspoorlijn naar Aosta). Naar het zuiden mooi gezicht op de Gran Paradiso (4061 m; beklimming over Valsavarange in 17 uur, met gids), naar het noordwesten op de Mont Blanc. Stoeltjeslift naar de Mont Cuc (2075 m). Cogne is uitgangspunt voor vele bergtochten, met name in het, de noordelijke Grajische Alpen bestrijkende, *Parco Nazionale del Gran Paradiso, dat een oppervlak heeft van 600 km2 en een omtrek van 150 km. Het park is vooral bekend om zijn vele steenbokken .

Na Sarre voert de weg kort daarop onderlangs de burchten St. Pierre (14de eeuw) en Sarriod de la Tour (14de eeuw) en de Tour Colin (13de eeuw); vervolgens langs de uitloop van de zich naar de Franse grens uitstrekkende dalen, Val de Rheme en val Grisanche, en door de woeste pasengte Pierre Taillée (watervallen); rechts tegen de helling het dorp La Salle (1001 m) met het Chateau de Chatelard (1171 m; 13de eeuw) en uitzicht op het kolossale Mont Blancmassief.22 km: Morgex ,   4 km: Pré St. Didier  een aantrekkelijk gelegen dorp met een arsenicumhoudende bron (33° C) aan de monding van de Thuile die hier door loodrechte rotsen zijn weg baant.  

Bij Pré St. Didier verlaat de S.S. 26 het Aostadal om 10 km zuidwestelijk naar La Thuile 1441 m. te voeren, vanwaar de met gletsjers bedekte Rutor (3486 m) in 7 à 8 uur met gids bestegen kan worden. Het pad voert langs de Rutorwaterval (1934 m). Van Golette (gemeente La Thuile; 1496 m. zweefspoor zuidwestelijk naar Les Suches (2175 m; berghut) en verder stoeltjeslift naar de Mont Chaz-DUra (2581 m). — Van La Thuile gaat het met vele bochten verder (terugblikkend prachtige vergezichten), over de Fransltaliaanse grens bij het kleine Lac Verney tot aan de Kleine St. Bernhardpas (2188 m).  

Na Pré St. Didier voert de weg door het Aostadal langs het mooi gelegen dorp Verrand (1263 m). — 5 km: Courmayeur 1224 m.  e.v.a., een belangrijk toeristencentrum met minerale bronnen (watergeneesinrichting) aan de voet van het Mont Blancmassief (Alpenmuseum). Van hier voert een achtereenvolgens   van   zweefsporen achtereenvolgens naar het Plan Chécrouit (1697 m), de Col Chécrouit (2256 m), de Cresta de Youla (2624 m) en tenslotte naar de Testa d'Arp (2755 m); een andere zweefbaan gaat naar de Pré de Pascal (1912 m). Een kabelbaan wordt aangelegd naar de Val Vény.  

Van Courmayeur is het nog 4 km naar Entreves   een schitterend gelegen dorp met naar het noordwesten uitzicht op de Mont Blanc, naar het noordoosten op de Dent du Géant (4014 m) en de Grandes Jorasses (4206 m). Nog mooier is het panorama vanaf de 2 km naar het westen gelegen pelgrimskerk Notre Dame de la Guérison (1486 m), waar ook de Brenvagletsjer te zien is. Vanuit het 1 km noordoostelijk gelegen dorp La Palud kan men een spectaculaire tocht per zweefspoor maken over het Pavillon du Mont Fréty (2130 m) en het Rifugio Torino (3322 m; uitzicht), onder de top van de Col du Géant (3369 m), vervolgens over de Punta Helbronner (3462 m; pascontrole) en de Gros Rognon (3533 m) naar de Aiguille du Midi (3842 m) en verder naar Chamonix. Een mooie excursie van ongeveer 1,5 uur.  

De Mont Blanc (Ital.: Monte Bianco; 4807 m), de hoogste top van de Alpen, waarover de Italiaans-Franse grens loopt, werd voor de eerste maal in 1786 door Jacques Balmat uit Chamonix en de dorpsarts Michel Paccard bestegen en het volgende jaar door de natuurvorser uit Geneve, HoraceBenedict de Saussure samen met Balmat en zestien dragers. Het beste startpunt voor de bestijging (10 à 12 uur met gids) is Les Houches, 10 km zuidwestelijk van Chamonix. 

Van grote betekenis voor het toeristenverkeer is de in de jaren 1958-1964 gebouwde Mont Blanctunnel (Galleria del Monte Bianco; in 1962 was het graven van de tunnel voltooid, op 17 juni 1965 vond de opening plaats). De tunnel begint bij Entreves op 1381 m boven de zeespiegel en eindigt 11,6 km verder 1274 m. boven het gehucht Les Pelerins een buitenwijk van Chamonix. De breedte van de rijweg bedraagt 7 m. de totale breedte met voetpad en vangrail 8,15 m. de grootste hoogte 5,98 m. De totale kosten bedroegen meer dan 500 miljoen gulden.